Algemeen

Stolperstein Herman ter Beek nu op de juiste plek

ALMELO - Een Stolperstein aan de Bornerbroeksestraat 75 herinnert aan het voormalige woonadres van nazi-slachtoffer Herman ter Beek. De joodse ondernemer in bedrijfs- en vakkleding werd in op 15 september 1941 gearresteerd en door de nazi's op transport gezet naar concentratiekamp Mauthausen. 

Kleindochter Deborah ter Beek bij de Stolperstein voor opa Herman ter Beek aan de Bornerbroeksestraat 75. Foto: Bianca Hellemons

Vorig jaar werd door Wieske Veldhuis al een Stolperstein voor Herman gelegd aan de Bornerbroeksestraat, bij de Egbertuskerk voor nummer 175. Kleindochter Deborah, die in Amsterdam woont, komt in september dat jaar in contact met haar. Deborah reisde in maart naar Almelo af om de steen te bekijken. Tot haar grote schrik lag er geen goudkleurig struikelsteentje meer. Gestolen! “Ik heb toen meteen Joop gebeld. Wie doet zoiets?” Volgens Joop Israel van de werkgroep Stolpersteine Almelo is het een souvenirjager geweest. “Voor nabestaanden is het van emotionele waarde.”

Vergissing

Misschien geluk bij een ongeluk, want Deborah ontdekt dat de struikelsteen ter nagedachtenis aan haar opa niet op de juiste plek was geplaatst. Ze kwam een artikeltje tegen over de opening van de winkel van Herman ter Beek op 12 juni 1937, aan de Bornerbroeksestraat 75. ‘Dat de heer ter B. zich gespecialiseerd heeft, daarvan hebben we ons kunnen overtuigen door een kijkje te nemen in den keurig ingerichten winkel, waarin de groote verscheidenheid van artikelen overzichtelijk zijn gerangschikt’.

Uit een ander stuk uit een krant van 15 november 1941 over verkoop inboedel blijkt dat weduwe Selmann op nummer 175 heeft gewoond. En dus niet Herman ter Beek en zijn gezin.  

In het boek ‘Drie eeuwen Joods leven in Almelo’ van Hans Holtmann staat een foto van de overburen: bakker Swelheim. Jaap ter Beek (zoon van Herman ter Beek) schreef in november 1994 over dit paar: “…de bakker Mozes Swelheim, die met zijn vrouw Annie overburen en de beste vrienden van mijn ouders waren, werd ook 15 september 1941 gearresteerd en kwam in Mauthausen om. Ik zie hem nog staan voor zijn gloeiende oven – in de witte jas (bedrijfskleding van ons) die nu zelfs geen dokter meer draagt.”

Vergeldingsactie

Herman ter Beek werd geboren 18 mei 1896 in Hengelo. Hij trouwde in 1925 met Jansje Slager uit Enschede. In 1937 opende hij dus zijn speciaalzaak in werkmans- en vakkleding aan de Bornerbroeksestraat 75 en kwam hij in dienst bij Swelheim Linnenindustrie.

Herman werd in de nacht van 15 september 1941 samen met de joodse kostganger Erwin de Vries en zijn overbuurman de joodse bakker Mozes Swelheim gearresteerd op last van de Sicherheidsdienst door de Almelose politie. Die avond werden nog eens zeven Joodse mannen opgepakt. Een vergeldingsactie voor het veelvuldig doorsnijden van telefoonkabels van de Wehrmacht bij Enschede. Herman stierf in Mauthausen op 6 oktober 1941 en werd 45 jaar.

De 14-jarige Jaap duikt samen met zijn moeder en enkele anderen onder bij mejuffrouw Alie Tharner aan de Adastraat 32 en overleeft de Tweede Wereldoorlog. Zijn moeder Jansje, de oma van Deborah, overleeft eveneens de oorlog. Zij is in 1950 in Almelo overleden.

Herdenking

Ter nagedachtenis aan Herman ter Beek, die 15 september 1941 werd opgepakt, werd juist afgelopen woensdag een nieuwe Stolperstein geplaatst, op de juiste plek. Dit gebeurde in aanwezigheid van kleindochter Deborah ter Beek. Zoals het gebruikelijk is bij de Joodse gemeenschap legde ze een steentje bij het tegeltje. Die steentjes liggen er voor iedereen die langsloopt en omdat de slachtoffers geen graf hebben. Want stenen vergaan niet en hebben eeuwigheidswaarde, dat staat voor het eeuwigdurende grafrecht.

Deborah las voor uit herinneringen die haar vader Jacob op schrift gesteld had over opa. ‘Het doodsbericht van mijn vader en Erwin kwam enkele weken later. Ze waren 45 en 31 geworden.’ Deborah voegt toe: “Dit overlijdensbericht hebben ze gestuurd om anderen gehoorzaam te maken. Ze werden bang gemaakt. Waarom denk je anders dat velen zo gehoorzaam waren aan de Duitsers?” 

Reacties

ik heb zijn steen in het indrukwekkende Nationaal Holocaust Monument geadopteerd.

Binnenkorrt gaan we met een delegatie van de familie naar het monument.

Het zou mooi zijn dit met Deborah te kunnen doen